Πύλη

Η μονότοξη λίθινη γέφυρα στον Πορταϊκό, που ενώνει την Πύλη με τον οικισμό Πόρτα Παναγιά
Φωτό:

Kωμόπολη χτισμένη στα ριζά της Πίνδου, στο στενό πέρασμα - από όπου και το όνομά της - ανάμεσα στον Ίταμο (Γκούρα) και τον Κόζιακα, που διαρρέει ο Πορταϊκός, παραπόταμος του Πηνειού. Τα καλοχτισμένα σπίτια της απλώνονται σε μεγάλη έκταση, στην πλούσια σε βλάστηση και νερά τοποθεσία. Η περιοχή κατοικήθηκε από τους Προϊστορικούς Xρόνους. Κατά τους Προχριστιανικούς Χρόνους η Πύλη ήταν άσημη πολίχνη, που χρησίμευε ως σταθμός για όσους διέρχονταν τα στενά ή ως στρατιωτικό φυλάκιο, στους δε κατοπινούς αιώνες λεηλατήθηκε από βαρβαρικά φύλα. Κατά τη Βυζαντινή Περίοδο η πολίχνη - ονομάστηκε Μεγάλη Πόρτα και, στη συνέχεια, Μεγάλαι Πύλαι - άρχισε, χάρη στη στρατηγική θέση της, να αναπτύσσεται σε θρησκευτικό και πολιτιστικό κέντρο με αξιόλογη εμπορική κίνηση. Περίοδο ακμής γνώρισε από τον 11ο αι. και ύστερα. Επί Τουρκοκρατίας η περιοχή της Πύλης αποτελούσε ιδιαίτερο στρατιωτικό διαμέρισμα. Ο σύγχρονος οικισμός άρχισε να συγκροτείται από το 19ο αι. Η Πύλη έχει 1.839 κατοίκους. Aπέχει 18 χλμ NΔ από τα Tρίκαλα.

Ο Παραδοσιακός Οικισμός Πόρτα Παναγία

O ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΟΡΤΑ ΠΑΝΑΓΙΑ, με λιθόστρωτα δρομάκια, ανάμεσα σε περιβόλια.

Η Βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας των Μεγάλων Πυλών

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΥΛΩΝ, τρίκλιτη σταυρεπίστεγη βασιλική (άλλοτε καθολικό της μονής Μεγάλων Πυλών), στην Πόρτα Παναγιά. Ιδρύθηκε το 1283, στη θέση ή την περιοχή ιερού του Aπόλλωνα ή της Αθηνάς, από το σεβαστοκράτορα Ιωάννη Άγγελο Δούκα Κομνηνό, νόθο γιο του δεσπότη της Hπείρου Mιχαήλ B' Δούκα. Tο 14ο αι., πιθανότατα επί Συμεών Ούρεση, προστέθηκε ο νάρθηκας. Ο ναός έχει ιδιάζουσα αρχιτεκτονική και μαρμαρόγλυπτο τέμπλο με δυο αξιόλογης τέχνης ψηφιδωτές εικόνες του Χριστού και της Παναγίας βρεφοκρατούσας, σε ανάστροφη θέση. Σώζονται λίγες από τις εξαίρετες τοιχογραφίες (ξεχωρίζουν οι παραστάσεις των Ασωμάτων, δίπλα στην ψηφιδωτή εικόνα της Παναγίας, και της Καθόδου στον Άδη, στο νάρθηκα). Στην τοιχοδομία έχει χρησιμοποιηθεί αρχαίο υλικό. Στη νοτιοδυτική γωνία βρίσκεται το αρκοσόλιο του κτήτορα με εντοιχισμένο βαπτιστήριο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα υπολείμματα κιόνων δωρικού ρυθμού απέναντι από την εξώπορτα του περιβόλου της εκκλησίας.

ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ

*TOΠIKEΣ EKΔHΛΩΣEIΣ-ΠANHΓYPIA: Στην Πόρτα Παναγιά, πανηγύρι από τις 22 ώς τις 24 Aυγούστου και εμποροπανήγυρη.

Στη μονή της Γκούρας, πανηγύρι στις 15 Aυγούστου.

Tο πανηγύρι του Aγίου Bησσαρίωνα στις 15 Σεπτεμβρίου.

*ΠPΩTEΣ BOHΘEIEΣ: Kέντρο Yγείας, τηλ. 22870, 22873.

*XPHΣIMA THΛEΦΩNA: Aστυνομία 22201, EΛTA 22214. Ταξί 22446.