Τα Ευρυτανικά Άγραφα απλώνονται βόρεια του Τυμφρηστού, ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί κομμάτι τους. Διαχωρίζονται από τα Θεσσαλικά, που ανήκουν κυρίως στην περιοχή της Καρδίτσας, και η ψηλότερη κορυφή τους είναι το Ντελιδίμι, με υψόμετρο 2.163 μ. Η φύση προίκισε με γενναιοδωρία αυτή την ιδιαίτερη περιοχή της ηπειρωτικής Ελλάδας, που στη συνείδηση των πολλών έχει καταστεί συνώνυμο της ελευθερίας και της αυτονομίας. Η ανόθευτη ομορφιά, το απόκρημνο ορεινό ανάγλυφο, οι εντυπωσιακές βουνοκορφές υψηλού υψομέτρου, οι βαθιές χαράδρες, τα ορμητικά ποτάμια και μια πανέμορφη λίμνη συνθέτουν την καρτ-ποστάλ των Αγράφων. Τα χωριά είναι ολιγάριθμα και οι κάτοικοί τους σκληραγωγημένοι – έχουν μάθει να ζουν μια ζωή με λίγα. Πρόκειται για το πιο ορεινό τμήμα της Ελλάδας και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της UNESCO, μία από τις πιο σημαντικές περιοχές της Ευρώπης όσον αφορά την καθαρότητα του περιβάλλοντος. Στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η περιοχή των Aγράφων απολάμβανε ειδικό καθεστώς αυτονομίας, γεγονός που συνετέλεσε στην άνθιση των γραμμάτων. Ωστόσο, οι Αγραφιώτες έλαβαν μέρος στα επαναστατικά κινήματα και έβαλαν το λιθαράκι τους στον αγώνα για απελευθέρωση.
Τα Άγραφα βρίσκονται μακριά από τα φώτα της τουριστικής ανάπτυξης, αφού δύσκολα ένας δυσπρόσιτος ορεινός τόπος μπορεί να καταστεί εμπορικός και να προσελκύσει μαζικά το ταξιδιωτικό κοινό. Στην πραγματικότητα πρόκειται για εναλλακτικό προορισμό, για αποφασισμένους, συχνά, έμπειρους ταξιδιώτες που ψάχνουν την ηρεμία, την ευκαιρία να αποδράσουν από τα αστικά κέντρα, αλλά κυρίως την επαφή με τη φύση. Η πρόσβαση στα Άγραφα δεν είναι εύκολη, θα τα προσεγγίσετε μέσα από δύσκολες αλλά εντυπωσιακές διαδρομές, με χειμάρρους και ποταμάκια, πετρογέφυρα, πλάτανους με χοντρούς κορμούς και μονές κρυμμένες στα βουνά. Η όποια ταλαιπωρία θα εξαφανιστεί μόλις πατήσετε το πόδι σας σε αυτόν τον τόπο με τη μαγική αλπική αύρα που υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει σπάνια ορεινή ομορφιά. Από δραστηριότητες, τα Άγραφα έχουν να προσφέρουν πολλά. Αναζητήστε πληροφορίες για το φαράγγι του Μπουζονίκου, που προσελκύει πεζοπόρους και αναρριχητές, καθώς περιλαμβάνει περισσότερες από 100 αναρριχητικές διαδρομές με διαφορετικούς βαθμούς δυσκολίας. Οι αναρριχητές κατευθύνονται και προς τον Εύρυτο, το αναρριχητικό πεδίο με τις 15 διαδρομές. Μπορείτε, επίσης, να κάνετε ράφτινγκ στον Ταυρωπό και κανό-καγιάκ στη λίμνη Κρεμαστών, κ.ά.
Γνωριμία με τα χωριά των Αγράφων
• Τα Άγραφα είναι ένα γνωστό χωριό του ομώνυμου συγκροτήματος των Eυρυτανικών Aγράφων. Χτισμένα σε υψόμετρο 840 μ., στους πρόποδες του όρους Κουκουρούντζος, περιβάλλονται από περήφανες βουνοκορφές και γοητεύουν τους επισκέπτες.
• Το Κερασοχώρι (Κεράσοβο) είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1.000 μ. στις πλαγιές των νότιων Αγράφων, προσφέροντας υπέροχη θέα στην περιοχή που εκτείνεται ως την τεχνητή λίμνη Κρεμαστών και τα Aκαρνανικά Όρη. Πρόκειται για ιστορικό χωριό, αφού στις 10 Μαΐου του 1821 υψώθηκε εδώ η σημαία της Επανάστασης από τον Κώστα Στεργιόπουλο (πραγματικό όνομα: Κώστας Βελής), οπλαρχηγό των Αγράφων και μέλος της Φιλικής Εταιρείας.
• Ο Κρέντης (ή η Κρέντη) βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο, στο δυτικό τμήμα της Ευρυτανίας. Είναι χτισμένος σε υψόμετρο 770 μ., στις νοτιοδυτικές παρυφές της κορυφής Καυκί (υψόμετρο 1.751 μ.), και αποτελεί ορμητήριο για εξορμήσεις και εκδρομές στον ποταμό Αγραφιώτη, τα Άγραφα, την Ανατολική και τη Δυτική Φραγκίστα. Σε απόσταση μόλις δέκα χιλιομέτρων βρίσκεται η γέφυρα του Μανώλη. Ιστορικό διατηρητέο μνημείο της Λίμνης Κρεμαστών, που κατά περιόδους καλύπτεται εν μέρει από το νερό. Σύμφωνα με την παράδοση, πήρε το όνομά του από τον πρωτομάστορα που το έχτισε, ο οποίος καταγόταν από την Ευρυτανία. Η διαδρομή προς Βορρά, μετά το χωριό, ακολουθεί την κοίτη του Αγραφιώτη, διασχίζει ένα εντυπωσιακό πλατανόδασος, οδηγώντας στην καρδιά των Αγράφων.
• Η Βίνιανη με τα πετρόχτιστα σπίτια και την υπέροχη θέα, είναι αμφιθεατρικά χτισμένη σε στρατηγικό σημείο των Αγράφων. Το ιστορικό χωριό έχασε τον πληθυσμό του σταδιακά, αφενός, λόγω των μεταναστευτικών κυμάτων που σάρωσαν την Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα και αφετέρου, λόγω του σεισμού του 1966 που έκανε πολλούς κατοίκους να την εγκαταλείψουν. Το ιστορικό βάρος που κουβαλάει θα την καθιστά πάντα σημαντική, αφού υπήρξε πρωτεύουσα της Ελεύθερης Ελλάδας την εποχή της Εθνικής Αντίστασης. Σε απόσταση 4,5 χιλιομέτρων βρίσκεται η Νέα Βίνιανη, όπου εγκαταστάθηκε μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Βίνιανης μετά το σεισμό. Σε κοντινή απόσταση δεσπόζει το πετρογέφυρο της Βίνιανης και η σιδερένια γέφυρα του Ταυρωπού. Στην περιοχή αναπτύσσονται υπαίθριες αθλητικές δραστηριότητες, όπως ράφτινγκ και κανό-καγιάκ, κ.ά.
• Η Ανατολική Φραγκίστα, που διατηρεί κομμάτι της παραδοσιακής πετρόχτιστης φυσιογνωμίας της, περιβάλλεται από πλούσια βλάστηση. Από το χωριό έλκει την καταγωγή του ο πολιτικός Γεώργιος Καφαντάρης, που διετέλεσε πρωθυπουργός πριν από έναν αιώνα. Η Δυτική Φραγκίστα, με την πλούσια φύση και τα παραδοσιακά κτίσματα, προσφέρει θέα στην Ανατολική Φραγκίστα. Μάλιστα, στη θέση Παναγιά, στη μέση περίπου της διαδρομής ανάμεσα στα δύο χωριά, υπάρχει αναστηλωμένος νερόμυλος. Σε απόσταση 8 χιλιομέτρων από τη Δυτική Φραγκίστα συναντάτε τη γέφυρα του Μανώλη.
• Τα Τοπόλιανα βρίσκονται στη βορειοδυτική Ευρυτανία, σε όμορφη περιοχή με λόφους, απομεινάρια κάστρων και αρχαία σπαράγματα σε κοντινή απόσταση από τον οικισμό. Στην πανέμορφη τοποθεσία του Ασπροποτάμου, ξεπροβάλλει το γεφύρι της Τέμπλας, με τα πολλά τόξα, ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα της Ευρυτανίας.
• Τα Επινιανά (ή Πιγκιανά) είναι χτισμένα σε ελατοσκέπαστη πλαγιά, σε υψόμετρο 1.050 μ. στις πλαγιές της Φτέρης. Προσφέρουν ανεμπόδιστη θέα στα Άγραφα, όπως και στην κοιλάδα του ποταμού Αγραφιώτη. Η περιοχή διαθέτει σημαντικά φυσικά αξιοθέατα, όπως το φαράγγι Ασπρόρεμα, με το ρέμα με τα παγωμένα καθαρά νερά, όπου διαβιούν άγριες πέστροφες. Εδώ θα επισκεφτείτε και την εντυπωσιακή Ιερά Μονή της Παναγίας της Στάνας.
• Ορεινό χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 810 μ., το Ραπτόπουλο, σύμφωνα με την προφορική παράδοση, παίρνει το όνομά του από έναν επαγγελματία ράπτη. Το μέρος έχουν επιλέξει ως τόπο διαμονής νέοι άνθρωποι, οι οποίοι ασχολούνται με τον πρωτογενή τομέα, τη γη και τις μέλισσες.
• Η Βαλαώρα (ή Βελαώρα) είναι ένα ημιορεινό χωριό των Ευρυτανικών Αγράφων, χτισμένο σε υψόμετρο 500 μ. Από εδώ καταγόταν η οικογένεια του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Έχει όμορφες διαδρομές με εντυπωσιακή θέα στη λίμνη Κρεμαστών και τα βουνά της γειτονικής Αιτωλοακαρνανίας.
• Τα Βραγγιανά (ή Μεγάλα Βραγγιανά, σε αντίθεση με τα Μικρά Βραγγιανά της Καρδίτσας) είναι χτισμένα σε υψόμετρο 1.060 μ. Ο τόπος είναι γνωστός για την προσφορά του στον τομέα των γραμμάτων στα χρόνια του οθωμανικού ζυγού. Το 17ο αιώνα ιδρύθηκε εδώ το Ελληνομουσείον Αγράφων (Σχολή Aγίας Παρασκευής της Γούβας).
• Η Γρανίτσα απλώνεται σε κατάφυτη πλαγιά, σε υψόμετρο 810 μ., προσφέροντας μοναδική θέα στο ορεινό συγκρότημα των Aγράφων και την ευρύτερη περιοχή. Σε πείσμα του χρόνου, διατηρεί έως σήμερα το παραδοσιακό χρώμα της. Πρόκειται για την ιδιαίτερη πατρίδα του σπουδαίου λογοτέχνη Zαχαρία Παπαντωνίου.
• Τα Λεπιανά, χτισμένα σε υψόμετρο 782 μ., στις νότιες πλαγιές του όρους Ανάληψη, είναι ένα από τα πολλά «μπαλκόνια» των Αγράφων, με μαγευτική θέα στη γύρω περιοχή. Ονομαστή είναι η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων.
• Ο Μάραθος είναι χτισμένος στις πλαγιές των Ευρυτανικών Αγράφων σε υψόμετρο 940 μ. και ξεπροβάλλει περήφανα με φόντο το τραχύ τοπίο της ορεινής Ελλάδας. Σύμφωνα με μια άποψη, στον Μάραθο γεννήθηκε ο μεγάλος καπετάνιος Κατσαντώνης. Οι συνεχόμενες επιτυχίες του απέναντι στον Aλή Πασά ενθάρρυναν τον ελληνικό πληθυσμό και βοήθησαν ευρύτερα τις προεπαναστατικές διεργασίες της Δυτικής Στερεάς και της Hπείρου.
• Το Τριπόταμο (γνωστό και ως Τατάρνα) βρίσκεται κοντά στη λίμνη Κρεμαστών. Η ονομασία του προέρχεται από τα τρία ποτάμια της περιοχής, δηλαδή τον Αχελώο, τον Ταυρωπό και τον Αγραφιώτη. Εδώ φωλιάζει η ιστορική Ιερά Μονή Τατάρνας, μια από τις αρχαιότερες ολόκληρης της Ελλάδας. Σε κοντινή απόσταση από το μοναστήρι βρίσκεται το μνημείο της μάχης, που έλαβε χώρα στις απαρχές της Επανάστασης στην παλιά γέφυρα της Τατάρνας. Τότε που ο Οδυσσέας Ανδρούτσος και οι άντρες του, μαζί με τον ηγούμενο και τους ασκητές της μονής, πέτυχαν σημαντική νίκη εναντίον στρατιωτικού σχηματισμού των Τουρκαλβανών.
• Φωλιασμένο στην απόκρημνη αγκαλιά των Aγράφων, το Μοναστηράκι ξεχωρίζει για τα όμορφα σπίτια και τις υπέροχες ορθοπλαγιές του. Η ιστορία θέλει το χωριό να υπήρξε λημέρι του μεγάλου Κατσαντώνη. Από εδώ ξεκινάει ένας δύσβατος δρόμος (αργότερα μονοπάτι) προς τη σπηλιά του καπετάνιου.
• Η πετρόχτιστη Πρασιά (παλιά ονομασία Ζελενίτσα) είναι χτισμένη σε υψόμετρο 850 μ. Οι γύρω κορυφές του ορεινού συμπλέγματος της Ευρυτανίας συνθέτουν ένα άγριο τοπίο, σπάνιο για το μεσογειακό νότο. Η χλωρίδα της περιοχής είναι πλούσια, με δρυς, ελατόδεντρα, καστανιές, πεύκα και κέδρους. Την προσοχή τραβάει και ένα θεόρατο κυπαρίσσι, με ύψος 35 μ. και περίμετρο κορμού 7 μ., που θεωρείται μνημείο της φύσης. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, το δέντρο συνδέεται με προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού για την απελευθέρωση της Ελλάδας.
• Η Φουρνά ή Φουρνάς είναι ιστορικό χωριό χτισμένο δίπλα σε ελατόδασος, στη δυτική πλαγιά του λόφου του προφήτη Ηλία, κοντά στις πηγές του ποταμού Φουρνιώτικου, σε υψόμετρο 840 μ. Βλέπει στο φαράγγι του ποταμού Ταυρωπού και υπήρξε κέντρο μεγάλων οπλαρχηγών της Ρούμελης στους προεπαναστατικούς και επαναστατικούς χρόνους.
